Eileen gjer ting ho ikkje kan

Når eg høyrer Ali kaffien sin reklame syngje ut om nye ski med dårleg gli snøftar eg litt for meg sjølv. Denne veka har nemleg Eileen gjort ting ho ikkje kan; gå på langrenn. Eller bortover-ski, som eg likar å seie. Det var gøy i cirka hundre meter, før eg måtte erklære at skiene ikkje fungerer.

En vakker vinternatt sa besto sa seg viljug til å sitje med småen medan meg og sambuaren risikerte liv og helse. Me pakka langrennskiene og dro satte nasen mot ljosløypa på Gullbotn. Berre meg og han; det skal mykje meir øving før eg tørr ta hunden med meg. Eg skal love dykk eg følte meg slem då eg dytta Tuva inn att i huset. Sidan me tok på oss ytterklede trudde ho at ho skulle få vere med, men nei.

Hunden min er elskeleg på alle måtar bortsett frå ein: ho skal fange alt som beveger fort på seg. Eg fekk eit mentalt bilete av hunden som berre ville glefse etter skiene mine slik at det vart fult kaos før me hadde kome oss ein meter. Ho har nemleg fanga ein skigåar før. Stolt fekk ho han til å stoppe og sprang i sirkel rundt han og bjeffa.

- “Sjå mamma! Ein sau med plankar på beina!” var det som om ho bjeffa mot meg.

Noko flau tråkka eg rundt etter langlina hennar. Eg er ein iherdig forkjempar for vettig hundebruk og at ein ikkje skal sleppe hunden laus på stadar der ein ikkje får kalla dei inn att, og at ein skal ta hensyn og vise respekt for at det kan kome folk som er redd hund. Er det ikkje typisk at når uhellet fyrst er ute, så skal det kome ein skigåar? Eg svelgte det enorme forklaringsbehovet mitt sidan skigåaren stod og banna og veiva med staven, og slett ikkje ville høyre at eg normalt sett er ein veldig ansvarsfull hundeeigar.

Med denne episoden friskt i minne, skufla eg både hund og dårleg samvit inn att og lukka døra. Eg tok på meg eit smil og slengde dei defekte skiene over skuldra og labba i veg mot bilen og mot nye eventyr. Uvitande om at eg ikkje skulle få desse plankane til å gjere som eg vil.Ja, det er heilt sant, eg la skulda på skiene.

Men når sant skal seiest har det nok meir med smøringa av skiene kombinert med det at eg faktisk ikkje kan gå på ski. Eg fekk eit lag med cirka fem centimeter snø under heile tida. Eg børsta av og la lukkeleg avgårde. Det gjekk fint nokre meter til eg gjekk (u)elegant på trynet, og medan eg baksa meg opp av snøføyka, kleba cirka fem centimeter med snø seg under skiene att.

Det vakre med snø og dårlege klær er at snøen kjem seg innunder overalt. Etter å ha konkludert at det er stader på kroppen som aldri bør få snø på seg, skjønar eg at her er det eit eller anna som har gått gale. Veldig, veldig gale. Eg forsøkte desperat å fortelje sambuaren at det ikkje berre var meg, det var noko med skiene som var gale:

- “Skiene glir ikkje, sjå då, det går ikkje”, ropar eg etter ryggen hans.

- “Neida, men du beveger deg ikkje rett, bruk stavane!” oppmuntrar han.

- “Nei men for sensurert … SJÅ DÅ”, ropar eg endå høgare.

Sambuaren fekk seg ein god latter når eg stod bomstille i ein bratt nedoverbakke med skiene rett fram. “Eg sa dei ikkje glei…” mumla eg ilskelig og spaserte nedover bakken. Har dykk nokon gong sett nokon spasere med ski nedover ein bratt bakke? Det er litt av eit syn og temmeleg moro for alle bortsett frå den som spaserer.

Tilsaman glei eg vel avgårde cirka hundre meter på den minste løypa som er cirka ein kilometer. Men det var gøye hundre meter, så eg skal forsøke att. Dette er noko som eg vil få til, samt det er kjekt å få noko me alle kan gjere saman som ein familie seinare (me må berre få litt meir kontroll får Viljar får sitje i noko pulk).

Før var eg den som nikka og var einig i at noko måtte gjerast, men kildesortera, det gjorde eg ikkje, og lot straumen flaume fritt (dyrt var det, óg). Eg treng ikkje melde meg inn i Green Peace for å gjere den store skilnaden, men små tiltak i kvardagen, er meir ein godt nok. Om stadig fleir hiv seg med på det, vil det gjere ein stor skilnad etterkvart. Etter å ha luska rundt på internettet, lest i brosjyrar og fundert litt på eigenhand har kome fram til nokre enkle tips som eg kan fylgje sjølv.

Fyrst nokre tips som gjeld baby:

1. For ammande mødre er vaskbare ammeinnlegg gode, istadenfor bruk-og-kast pakningane dei sel på butikken. Nå fikk eg ikkje amma, men om eg klarar det på nummer to, er det mange alternativ der ute. Alt frå desse praktiske innlegga til bambus ammeinnlegg som ser heilt nydelege ut.

2. Eg har kika litt på tøybleier, men skal ærleg innrømme at det har eg ikkje tatt i bruk endå. Sjølv om det er det mest miljøvenlege. Eg pleier å velgje Svanemerka eingongsbleier; noko som eg gjer med alle stelleprodukta. Svanen har høge og gode miljøvenlege krav (har eg høyrt).

3. Kjøpe brukt og gjenbruk; eg har kjøpt det aller meste brukt og har arva det meste anna av babyutstyr. Det same gjeld til meg sjølv og til huset; i dag er det så på mote med redesign, så kvifor ikkje prøve seg på denne miljøvenlege varianten av innredning.

Så nokre andre tips eg har funnet:

4. Bruk handlenett i stadenfor bæreposar. Det går ann i kjøpe ein fin Røde Kors nett som samstundes støttar foreningen, eller det går ann å sy ein sjølv.

5. Til kvinner går det ann å nytte menstruasjonskopp i standenfor bind og tampongar. Både økonomisk og miljøvenleg; til dømes denne i frå Alvekoppen.

6. Skru av ljoset i rom du ikkje er i, ikkje la kaffetraktaren stå på, bruke kokeplatar tilsvarande gryta du har på (ikkje ei lita gryte på ei stor plate) – kort og greitt spar på straumen.

7. Fylgj med på kva merke kosmetikk og hudpleie produkta dine har. Hjå Grønn Hverdag kan du sjå kva dei ymse merka betyr samt finne ei liste over kva produkt som ikkje er testa på dyr.

8. Sortere bosset; denne er desverre heilt ny for meg. Utav noko som ikkje kan kallast anna ein latskap, sorterte eg aldri før.

9. Fyll opp din eigen vatnflaske i stadenfor å kjøpe nye kvar gong. Eg var særs ille med dette. Dyrt vart det og.

10. Vaske klær på låg temperatur. Eg har hatt ein uvane med å vaske klærne mine i hel, altfor ofte og altfor høg temperatur ein kva som faktisk er naudsynt.

Har dykk nokre tips å dele med meg? Det vert eg særs takksam for. Eg er temmeleg fersk på dette her så fyr laus med det dykk har.

Ein grønare kvardag

Eit smil gjer livet så mykje lettare

Det er berre å ta eit, værsågod.

Eg er sjølvsagt lukkeleg kvar gong eg har vore til legen og det ikkje feiler Viljar anna ein mystiske magevondt og vanlege omgongssjukar som eg strengt tatt ikkje treng lege for. Dei gongane han har vore sjuk er det tålmod og kjærleik som er den rette medisinen. Men nokre gongar berre må eg få han sjekka. Eg klarar ikkje å la vere fordi det høyres så ille ut. Og dei gongane slår det om på slaget me kjem til. Eg trur faktisk han gjer det pur.

Til dykk andre der med babyer som ikkje er i form, så har eg funne ut korleis dei vert mirakuløst friske att: insister på telefonen at det er viktig at dykk må slippe til i dag; det faktisk noko gale denne gongen. Sit så i fleire timar og vent. Når du kjem inn til legen, forklar nøye kva som gjer poden misnøgd, kvifor han skrik og skrik, og kvifor det må vere noko gale. Presenter så poden, og ver heilt sikker, at no har du ein smørblid baby i armane som har vorte bra att i sekundet legehjelp er å få. Den typiske samtale plar vere:

- “Jammen, han må ha vondt, han skrik og skrik, og i forrige veke hadde han feber, og…” –  stotrar eg.

- “Me får ta ei lita sjekk då, skal me sjå… hey babyen”, seier legen.

- “AAAAAIIIIIIII”, svarar Viljar, med eit digert glis.

- “Han er er jo i kjempeform”, seier legen.

- “Ja, men… Han var ikkje det i natt og i dag, berre heilt til no, altså dette har skjedd…”, sukkar eg, vane med at dette skjer.

- “No ser han no heilt fin ut!” Legen ser litt strengt på meg.

- “Øøøørrrrrøøø”, bekreftar Viljar.

-” Jaja. Eg skal ta ein sjekk så er me sikre”, trøystar legen meg.

For ei stund tilbake ville ikkje Viljar ete og var i dårleg form. Framleis anar eg ikkje kva det kan ha vore, men det er mange forklaringar: magevondt, vondt i halsen, mystisk skikeperiode som babyer kan få. Nokre dagar åt han ikkje i det heile og bleiene var tørre. Livredd dro eg på legevakta ut på kvelden. Og medan eg sat på venterommet, bortkomen og bekymra, så kvikna poden alltid til og ville ha mat. God og mett krevde han dimed underhaldning og beundring, noko som han alltid fekk av legane som smilte til den sjarmerande babyen. I motsetnad til meg som ikkje fekk noko smil, men vag risting på hovudet og mumling over hysteriske mødre som kom med slike kvikke babyar.

Neste dag kunne han nekte å ete att, verte slapp og tørr i bleia. Opprørd fòr eg avgårde att og det same hende; på venterommet krevde Viljar mat, og vart glad og nøgd. Ikkje misforstå. Eg er alltid like glad for at det ikkje er meir alvorleg ein typiske babyplager kombinert med ei lettare nevrotisk mor. Men eg har konkludert at når det er noko eg er bekymra for med småen, så det er berre til å reise på legevakta og vente nokre timar i køen der, så ordnar alt seg sjølv.

I går så var det avgårde til legevakta att. Når sant skal seiest så har eg ikkje vore der på tre månadar med småen, og tenkte at no måtte eg meistra denne kunsten. Med “denne kunsten” så meiner eg at eg les teikna godt nok til at eg berre drar om det verkeleg er noko. Samstundes må eg seie at hvis eg er i tvil, så må det vere betre å dra ein gong for mykje ein ikkje å dra i det heile tatt. For å få ein sjekk på han, berre for å vere sikker. Men alt med måte, har eg lova meg sjølv. Men denne gongen var det ikkje tvil; no var det noko som verkeleg plaga han.

I går var det nemleg hardt å vere baby. Han har nett kome seg etter feber og snue, og dreiv framleis å hosta. Plutseleg om morgonen i går, byrja han å skrike. Verkeleg å skrike, eg har aldri høyrd makan før. Han skreik og skreik i fleire timar til han kollapsa over meg, og vakna med fleire skrik til han att kollapsa. Inne mellom hosta han som om lungene skulle kome opp.

Sidan eg har høyrd så mykje om ei smittsam lungebetennelse som gjer seg husvarm i stovene omkring her, var det best å kome seg til legen. Kjapt. Eg ringte og tagg meg til å få kome inn (dei hadde det jo travelt, måtte eg forstå). Etter at eg hald telefonen attmed hovudet til Viljar slik at legesekretæren skulle høyre heile elenda, fekk eg kome til. Etter å ha venta nokre timar, svinsa eg ivrig inn til legen. Samtalen gjekk som følgjer:

- “Denne gongen er eg verkeleg bekymra. Han har det vondt, verkeleg, han…” byrjar eg.

- “AAAAIIIIII”, Viljar avbryt meg og gliser mot legen, strålande nøgd.

Ein velkjend eim stoggar samtalen. Viljar har jobba med eigne saker medan me venta. Glad og nøgd fekk han tømt utor seg kilda til smerta og skrikinga tidlegare på dagen. (Fyrste tann er på veg ut og då er ikkje dårleg mage noko uvanleg, fekk eg greie på seinare.) Legen seier ikkje noko, men ser litt smilande mot meg. Eg veit kva som vil skje no, for denne situasjonen har nemleg me tre vore i fleire gonger. Eg sukkar litt, og tek sats:

“Jaja. Sidan me fyrst er her, kan du ikkje sjekke han berre sånn for å vere sikker…?”

Viljar i illsint bie modus. Bilete er teken av flinke Vivian Grimstad frå Fairytale Foto.

Fyrste tanke for å få vigsel frå Human-Etisk forbund heime på gamle-garden, og invitere nærmaste familie. Det syntes at nærmaste familie var temmeleg svær, når me fekk talet på saman til sist. Det kunne ha gått fint, hadde me stolt på været. Om det vart regn om me lyt stå under eit partytelt og lure, ville “hagebryllaupet” eigentleg verte øydelagt.

Så sånn cirka no, eit halvt år før bryllaupet, planleggjer me heile greia på nytt. Me fekk tanken om å berre ta ein vigsel på Tinghuset og ut og ete etterpå med småen, forlovarar, foreldre, sysken og besteforeldre. Dette fant me ut var for upersonleg, og kan hende me kunne leige eit lokale nokre timar og stelle i stand der?

Då var me plutseleg tilbake til det type bryllaup me ikkje ville ha. Me leid lokale, stelle i stand mat og masse utgiftar. Begge to fekk ilt i hovudet berre med tanken på stor tilstelning; lite og intimt var planen. I helga fann me faktisk ut kva me skal gjere med dette. Me avlysar heile bryllaupet.

Neida, me skal framleis gifta oss. Men det vert vigsel i Tinghuset der alle som vil kan kome, men det vert ikkje noko etterpå. Då stikk eg og gubben ut og et på eige hand og leiger hotellrom for natta, med barnevakt for småen. Neste morgon hentar me småen, delar ei pølse på Narvesen og hiv oss på fyrste fly til Italia nokre dagar. Så enkelt vert det.

Men når eg klatra seg opp kilometeren og snør seg i mørke, kjendes det bra ut. Eg klarte å jogge motbakke, i bekmørke. Eg er stolt, nøgd, glad. Augene til hunden lysar skummelt frå hodelykta, som eit vilt dyr, men eg veit at det er ein lukkeleg og harmonisk firbeint som pesar omkring, like lett som snøflaka.

Eg byrja forsiktig å jogge ned att. Så går det fortare, fortare, fortare. Eg ler og kjenner lukka spre seg i kroppen. Eg fyk nedover nysnøen saman med hunden og kjenner meg like lett og fri som snøen som dalar omkring meg. Eg er ikkje redd for å falle, trygg på at den mjuke, kvite bakken vil ta i mot og mildne støtet.

Den bratte bakken gjer at det går stadig fortare og eg er fri. I desse minuttane, denne lille stunda, følar eg meg fri, lett, lukkeleg. Det er fantastisk. Eg skulle ynskje at kvar joggetur kunne vere slik, at eg kunne ta på meg skorne, springe, og berre vere fri. Eg takkar snøen som gjorde det mogleg, og lagrar kvelden som eit minne til kveldar der jogginga vert mer traurig att.

Kjærleik

Med dette bidraget ynskjer eg å prøve meg på utfordringen til Fotoringen, nemleg Månedens monochrome. Faste lesarar vil kan hende kjenne att bilete. Eg er nemleg særs glad i det, og ynskjer difor å nytte dette, sjølv om det har snike seg med i eit innlegg før (men ikkje i korkje utfordringar eller konkurransar).

Før i tida pleide eg å seie at eg var ei guttejente, men i dag er eg ikkje noko glad korkje i begrepet eller i andre stereotypar. Det som har endra seg er at eg ikkje er redd jenter lengre, men det var eg før. Livredd. Jenter var skumle, dei, og eg skildra meg som guttejente for å skape avstand og for å klarleggje at eg ville ha guttevenar.

Eg fekk ein rekkje tankar om dette om stereotypar etter eg byrja å studere. Særs spennande for begrepa sex og gender; medan sex var det biologiske forklaringa om du var gut eller jente, var gender dei konstruere rolla samfunnet knyttar til kjønna. Til dømes “mann” og “kvinne” høyrer til sex kategorien, vil “maskulin” og “feminin” tilhøyre gender kategorien. Slik eg tenkjer på det vil “guttejente” utan tvil vere ein sosialt og kulturelt konstruert rolle. Vil ikkje dette vere hemmande ikkje berre for jenter, men óg for gutar? Vil ikkje menn, like så mykje som kvinner, kjenne seg bunden av desse gender konstruksjonane?

Ein av dei mange teoriane me fekk høyre rundt dette var Judith Butler sin queer theory. Eg har hugsa på denne fordi eg tykkjer den er rett og slett ganske artig. Butler oppfordar til noko ho kalla gender trouble; med andre ord, ho oppfordra menn og kvinner til å bryte med og forvirre dei gender betinga rollane som eksisterar har i samfunnet. Til dømes med drag, kvar me får namnet queer theory. Ved å gjere dette vonar ho at identitet og konstruerte kjønnsrollar skal verte adskilte. For å seie det litt enklare; identitet er ikkje kjønnsbestemt og skildrar ikkje korleis me er som personer.

Queer theory har, som med alle andre teoriar, fått kritikk retta mot seg. Det som slår meg er at dette ikkje vert gjennomført i kvardagen. Men tanken er god. Det hadde vore interessant å sett kva idear som kom dersom me faktisk fekk såkalla gender trouble. Ikkje minst seier det meg at ordet guttejente ikkje bør nyttast som ein forklaring på ein person sin personlegdom.

Eg skal ærleg innrømme at eg høglydt og stolt har kalla meg for ei guttejente. Før var det rett og slett skummelt å nærme seg andre jenter; ja, det er framleis litt slik. Når eg vart mobba på barneskulen var eg vane med baksnakking og utfrysing frå jentene. I dag tenkjer eg at det berre er ein hemmande stereotype, i alle høve for meg, men eg trur kan hande eg skildra meg slik for at barndommen skulle kjendes litt betre. Fordi eg likte ikkje meg sjølv, og heller ikkje kjente meg sjølv godt nok til å skildre meg. Og for å gjere den livredde og einsame jentungen eg var, littegrann tøffare i eigne auge.

Kva andre har skrive:

- Guttejenter, av Tarald Steins

- Jenter er ikke kule, av Frøken Makeløs

- Paroler til 8. mars, av Likevel

I sumar byrja eg å lese gamle klassikarar blant bøker. Det går sakte, men det går sikkert. Eg har nett gjort meg ferdig med De tre musketerer, og no står Moby Dick for tur. Eg ser at på denne lista er det både nyare og gamal litteratur. Det er nokre bøker her eg sikkert ikkje kjem til å lese, samstundes som det er nokre bøker der eg kjem til lese.

1 Pride and Prejudice – Jane Austen
2 The Lord of the Rings – JRR Tolkien
3 Jane Eyre – Charlotte Bronte
4 Harry Potter series – JK Rowling
5 To Kill a Mockingbird – Harper Lee
6 The Bible
7 Wuthering Heights – Emily Bronte
8 Nineteen Eighty Four – George Orwell
9 His Dark Materials – Philip Pullman
10 Great Expectations – Charles Dickens
11 Little Women – Louisa M Alcott
12 Tess of the D’Urbervilles – Thomas Hardy
13 Catch 22 – Joseph Heller
14 Complete Works of Shakespeare
15 Rebecca – Daphne Du Maurier
16 The Hobbit – JRR Tolkien
17 Birdsong – Sebastian Faulk
18 Catcher in the Rye – JD Salinger
19 The Time Traveller’s Wife – Audrey Niffenegger
20 Middlemarch – George Eliot
21 Gone With The Wind – Margaret Mitchell
22 The Great Gatsby – F Scott Fitzgerald
23 Bleak House – Charles Dickens
24 War and Peace – Leo Tolstoy
25 The Hitch Hiker’s Guide to the Galaxy – Douglas Adams
26 Brideshead Revisited – Evelyn Waugh
27 Crime and Punishment – Fyodor Dostoyevsky
28 Grapes of Wrath – John Steinbeck
29 Alice in Wonderland – Lewis Carroll
30 The Wind in the Willows – Kenneth Grahame
31 Anna Karenina – Leo Tolstoy
32 David Copperfield – Charles Dickens
33 Chronicles of Narnia – CS Lewis
34 Emma – Jane Austen
35 Persuasion – Jane Austen
36 The Lion, The Witch and The Wardrobe – C.S Lewis
37 The Kite Runner – Khaled Hosseini
38 Captain Corelli’s Mandolin – Louis De Bernieres
39 Memoirs of a Geisha – Arthur Golden
40 Winnie the Pooh – AA Milne
41 Animal Farm – George Orwell
42 The Da Vinci Code – Dan Brown
43 One Hundred Years of Solitude – Gabriel Garcia Marquez
44 A Prayer for Owen Meaney – John Irving
45 The Woman in White – Wilkie Collins
46 Anne of Green Gables – LM Montgomery
47 Far From The Madding Crowd – Thomas Hardy.
48 The Handmaid’s Tale – Margaret Atwood
49 Lord of the Flies – William Golding
50 Atonement – Ian McEwan
51 Life of Pi – Yann Martel
52 Dune – Frank Herbert
53 Cold Comfort Farm – Stella Gibbons
54 Sense and Sensibility – Jane Austen
55 A Suitable Boy – Vikram Seth.
56 The Shadow of the Wind – Carlos Ruiz Zafon
57 A Tale Of Two Cities – Charles Dickens
58 Brave New World – Aldous Huxley
59 The Curious Incident of the Dog in the Night-time – Mark Haddon
60 Love In The Time Of Cholera – Gabriel Garcia Marquez
61 Of Mice and Men – John Steinbeck
62 Lolita – Vladimir Nabokov
63 The Secret History – Donna Tartt
64 The Lovely Bones – Alice Sebold
65 Count of Monte Cristo – Alexandre Dumas
66 On The Road – Jack Kerouac
67 Jude the Obscure – Thomas Hardy
68 Bridget Jones’s Diary – Helen Fielding
69 Midnight’s Children – Salman Rushdie
70 Moby Dick – Herman Melville
71 Oliver Twist – Charles Dickens
72 Dracula – Bram Stoker
73 The Secret Garden – Frances Hodgson Burnett
74 Notes From A Small Island – Bill Bryson
75 Ulysses – James Joyce
76 The Bell Jar – Sylvia Plath
77 Swallows and Amazons – Arthur Ransome
78 Germinal – Emile Zola
79 Vanity Fair – William Makepeace Thackeray
80 Possession – AS Byatt.
81 A Christmas Carol – Charles Dickens
82 Cloud Atlas – David Mitchell
83 The Color Purple – Alice Walker
84 The Remains of the Day – Kazuo Ishiguro
85 Madame Bovary – Gustave Flaubert
86 A Fine Balance – Rohinton Mistry
87 Charlotte’s Web – EB White
88 The Five People You Meet In Heaven – Mitch Albom
89 Adventures of Sherlock Holmes – Sir Arthur Conan Doyle
90 The Faraway Tree Collection – Enid Blyton
91 Heart of Darkness – Joseph Conrad
92 The Little Prince – Antoine De Saint-Exupery
93 The Wasp Factory – Iain Banks
94 Watership Down – Richard Adams
95 A Confederacy of Dunces – John Kennedy Toole
96 A Town Like Alice – Nevil Shute
97 The Three Musketeers – Alexandre Dumas
98 Hamlet – William Shakespeare
99 Charlie and the Chocolate Factory – Roald Dahl
100 Les Miserables – Victor Hugo